Jak wspierać dziecko z problemem ADHD?

ADHD, czyli zespół nadpobudliwości ruchowej z deficytem uwagi, obecnie może mieć ok. 10% społeczeństwa. Wyniki badań bywają rozbieżne, ale szacuje się, że ok. 5% dzieci w wieku szkolnym wykazuje wyraźne objawy ADHD.

Objawy związane z tym zespołem nie przemijają, lecz z wiekiem stają się mniej widoczne. Pierwsze symptomy są zauważane zazwyczaj ok. 7-12. roku życia, gdy dziecko podejmuje naukę.

Objawy ADHD

Rodzic powinien zwrócić uwagę na zachowania, które mogą świadczyć o ADHD.

Nadpobudliwość psychoruchowa

Dzieci z ADHD „wszędzie jest pełno”. Nie mogą usiedzieć na miejscu, biegają, krzyczą, ale niektóre robią wrażenie dość spokojnych.

Nadpobudliwość nie zawsze ma wyraźne objawy. Może być to np. niechęć do leżakowania w przedszkolu, gadatliwość, wiercenie się na krześle, bawienie włosami, ruszanie nogami, pstrykanie palcami. Rodzic może sądzić, że dziecko zachowuje się tak celowo, np. by zwrócić na siebie uwagę.

Zaburzenia koncentracji uwagi

Dziecko zwykle nie potrafi się skoncentrować, ale może też czasem nadmiernie skupiać się na pewnych zadaniach i zagadnieniach, gdy coś je zainteresuje (tzw. hiperfokus).

Uczeń z ADHD często zapomina o odrobieniu pracy domowej, gubi rzeczy, ma trudności z dokończeniem zadań, nie zwraca uwagi na polecenia nauczyciela.

Mózg dziecka z ADHD zbiera wszystkie sygnały z zewnątrz, ale trudno mu je selekcjonować. Z powodu „przeciążenia” układu nerwowego może występować ciągłe zmęczenie, ospałość.

Impulsywność

Dzieci z ADHD często wypowiadają nieprzemyślane uwagi, przerywają wypowiedź innych, nie słuchają poleceń. Mają problem z oczekiwaniem na swoją kolej, co wywołuje konflikty z rówieśnikami czy uwagi nauczyciela.

Zdarza się, że podejmują nieprzemyślane decyzje, mimo oczywistych konsekwencji, np. wychodzą bez pozwolenia z klasy, uciekają ze szkoły.

Kiedy rodzic może zauważyć problem?

Podejrzenie ADHD zazwyczaj pojawia się, gdy dziecko zaczyna mieć trudności w szkole, nie może „wysiedzieć” w ławce i skoncentrować się na lekcji. Może mieć konflikty z rówieśnikami i sprawiać kłopoty nauczycielom, ale nie zawsze.

U chłopców objawy są zwykle wyraźniejsze i typowo kojarzone z ADHD. Są nadruchliwi, głośni, przeszkadzają na lekcji. Natomiast u wielu dziewcząt objawy są maskowane – mogą one robić wrażenie zamkniętych w sobie, pełnych niepokoju, dominują u nich problemy z uwagą. Z powodu mniej typowych, niekojarzonych z ADHD objawów, to dziewczynki zwykle później niż chłopcy, mogą otrzymać pomoc.

Dzieci z ADHD mają problemy z regulacją emocji: silnie odczuwają i wyrażają emocje poprzez płacz, krzyk, gniew, agresję. Może być też sytuacja odwrotna: dziecko tłumi emocje, zamyka się w sobie, wycofuje. Czasem występują wahania nastroju: w bardzo krótkim czasie smutek przechodzi w radość.

Dzieci z ADHD często są bardzo wrażliwe na krytykę, odrzucenie i negatywne uwagi. Swoje błędy nierzadko traktują jako porażkę życiową, tracą wiarę w siebie i w swoje możliwości.

Jak pomagać dziecku z ADHD?

1. Przede wszystkim trzeba skonsultować z psychologiem. Rodzic może pomagać dziecku, zmieniając jego otoczenie, by czuło się bardziej komfortowo.
2. Dbaj o rutynę. Dziecko z ADHD przeżywa mniej stresu, gdy jego otoczenie jest dobrze zorganizowane, np. rzeczy mają swoje stałe miejsca, a każdy dzień określony plan. Przestrzeganie norm i zasad zmniejsza chaotyczność działań i wprowadza spokój.
3. Ucz dziecko organizacji działań, np. tworzenia list zadań, korzystania z kalendarza z zapiskami czy ustawiania przypomnień w telefonie.
4. Gdy dziecko zachowuje się chaotycznie, jest rozproszone np. przy odrabianiu pracy domowej:
   • skoncentruj jego uwagę na sobie, utrzymaj kontakt wzrokowy lub delikatnie dotknij,
   • gdy np. włącza grę podczas robienia zadania na komputerze, przypomnij zasadę, którą chcesz wyegzekwować, prostym językiem: „Na komputerze grasz, gdy odrobisz pracę domową”,
   • powtórz zasadę tyle razy, ile potrzebuje i bądź przy dziecku tak długo, aż się do niej zastosuje.
5. Kiedy ciągle porusza się, kręci, wstaje:
   • nie wymagaj, by przestało,
   • pozwól mu na aktywną przerwę w wykonywaniu zadania, np. niech wstanie, poskacze – to poprawi koncentrację, zmniejszy stres wywołany opanowywaniem energii, która je rozpiera,
   • nie zabraniaj aktywności, która nie przeszkadza: np. siedzenie w „dziwnej pozie” czy żucie gumy podczas odrabiania lekcji,
   • na co dzień zapewnij aktywność fizyczną – ćwiczenia, sport, także zdrową dietę.
6. By pomóc w koncentracji uwagi:
   • ogranicz liczbę przedmiotów w zasięgu wzroku dziecka, gdy wykonuje pracę domową; na biurku niech leży tylko to, co niezbędne, a najlepiej, by było ono skierowane do pustej ściany, a nie do okna, gdzie dużo się dzieje,
   • zaznaczaj kolorami fragmenty tekstu, na które chcesz, aby dziecko zwróciło uwagę,
   • na arkuszu zasłaniaj pustą kartką kolejne zadania tak, aby nie koncentrowało uwagi na innych niż te, które wykonuje,
   • podziel zadania na mniejsze części,
   • dawaj jedno, krótkie polecenie na raz.

Pomagaj dziecku okiełznać emocje. Nie krytykuj, że zbyt silnie reaguje. Stosuj żartobliwe techniki uspokajające. Wykorzystaj ćwiczenia z poradników, które uczą dziecko uważności, koncentracji, ułatwiają kontrolę emocji. Doceniaj wysiłki i chwal, by wzmacniać samoocenę dziecka. Bądź konsekwentny i cierpliwy.

Ważne wskazówki

Jeśli jesteś rodzicem i dostrzegasz u dziecka niepokojące objawy: nadruchliwość czy problemy z uwagą, skonsultuj się z psychologiem. Czytaj poradniki i śledź nowości wydawnicze, bo wiedza na temat ADHD ciągle się rozwija. Pamiętaj, że pomocą jest przede wszystkim stworzenie dziecku odpowiednich warunków, a niekiedy leczenie farmakologiczne.

Dzieci z ADHD, spotykające się ze zrozumieniem rodziców i nauczycieli, pokazują swoje możliwości. W grupie mogą być liderami, są kreatywne, często stają się „motorem” działań. Ważne, aby ściśle współpracować ze szkołą, porozmawiać z wychowawcą i szkolnym pedagogiem/psychologiem.

Bibliografia

1. https://adhd-online.pl/informacje-ogolne/
2. A. Pisula, A. Bryńska, A. Kołakowski, M. Skotnicka, T. Wolańczyk (2023). ADHD – zespół nadpobudliwości psychoruchowej. Przewodnik dla rodziców i wychowawców. GWP, Gdańsk
3. https://ncez.pzh.gov.pl/psychodietetyka/zmiana-nawykow-zywieniowych-i-adhd-jak-zadbac-o-zdrowa-diete/
4. K. Miller (2025). Ja i moje ADHD. 60 ćwiczeń, które pomogą dziecku w samoregulacji, koncentracji i odnoszeniu sukcesów. GWP, Gdańsk
5. R.A. Barkley (2020) ADHD. Podjąć wyzwanie. Kompletny przewodnik dla rodziców. Wyd. UJ, Kraków
6. A. Karcz-Czajkowska (2025). ADHD. Poradnik dla rodziców. Mamania, Warszawa
7. https://mamprawowiedziec.pl/czytelnia/artykul/zmiany-w-postrzeganiu-adhd-potrzebne-od-zaraz-wnioski-po-spotkaniu-parlamentarnego-zespolu-ds-adhd