Czy to smutek, czy depresja poporodowa?

Depresja poporodowa jest bardzo powszechnym zjawiskiem, które dotyczy wielu kobiet. Przyjmuje się, że jej objawy występują u 10-20% kobiet po porodzie (Gałecki, Szulc, 2020). Różni się od smutku poporodowego tzw. baby blues, który jest stanem przejściowym i nie wymaga specjalistycznej pomocy.

 

Depresja poporodowa jest poważną chorobą, która nieleczona może być śmiertelnym zagrożeniem dla życia kobiety oraz jej dziecka, ponieważ w jej przebiegu mogą pojawiać się myśli samobójcze lub chęć wyrządzenia krzywdy dziecku. Emocje, które w tym czasie towarzyszą kobiecie oraz negatywne myśli wobec siebie i dziecka często powodują, że kobieta, która zmaga się z depresją nie chce o tym mówić, ponieważ lęk przed oceną ze strony innych i brak zrozumienia są hamulcem w mówieniu o swoich uczuciach i uniemożliwiają sięgnięcie po pomoc. Dlatego ważne jest, aby kobieta zmagająca się z depresją poporodową miała świadomość, że jej stan nie wynika ze słabości czy braku zdolności do opieki nad dzieckiem, a jest skutkiem choroby, na którą wpływa wiele czynników i którą należy leczyć.

 

Jakie są objawy depresji poporodowej?

Objawy depresji poporodowej najczęściej pojawiają się na przełomie pierwszego i drugiego miesiąca po porodzie. Jednak swoje największe nasilenie depresja może osiągnąć między 3-6 miesiącem po porodzie. Niektóre z kobiet po porodzie czują się dobrze i nie zauważają niepokojących sygnałów a objawy choroby pojawiają się nagle nawet około roku po porodzie. To pokazuje, że każda kobieta w innym czasie może doświadczyć objawów depresji poporodowej i mogą one być zróżnicowane pod względem nasilenia.

Objawy depresji poporodowej zbliżone są do typowych objawów związanych z tą chorobą takich jak: obniżony nastrój, utrata zainteresowań, obniżona zdolność do odczuwania przyjemności i radości, zmniejszenie libido, spadek energii, zmniejszenie dotychczasowej aktywności, osłabienie koncentracji i problemy ze skupieniem uwagi, niska samoocena, poczucie winy i negatywne myślenie o przyszłości, zaburzenia snu, zmiany w zakresie apetytu oraz myśli samobójcze. Dodatkowo oprócz podstawowych objawów występujących w depresji, w przypadku depresji poporodowej, może pojawić się także wiele trudności związanych z budowaniem prawidłowej relacji ze swoim dzieckiem.

Może pojawić się przekonanie o braku predyspozycji do bycia matką oraz brak wybuchu bezwarunkowej miłości do dziecka co może martwić kobietę, myśli o wyrządzeniu dziecku krzywdy i obawy przed takim działaniem, wyraźny lęk o zdrowie dziecka a także głębokie przygnębienie i smutek. U kobiety mogą pojawić się myśli wyrażające jej niechęć do dziecka oraz określanie siebie jako „złej matki”. Negatywne myślenie o sobie i dziecku wywołuje u kobiety zmagającej się z depresją poporodową poczucie winy, bezwartościowości i bezradności. Krytyczne myśli wymierzone w siebie mogą narastać i nasilać agresję, która może być przenoszona również na dziecko. Stan psychiczny i fizyczny, w jakim jest kobieta powoduje, że zwiększa się jej niechęć do zajmowania się swoim dzieckiem (Morawska, 2020).

 

Czym różni się „baby blues” od depresji poporodowej i psychozy poporodowej?

Smutek poporodowy, czyli tzw. baby blues występuje u około 50-80% kobiet. Niektóre źródła wskazują, że może dotyczyć aż 90% kobiet po urodzeniu dziecka. Nasilenie objawów odczuwane jest między trzecim a szóstym dniem po porodzie i trwa do 2 tygodni. Pojawia się za przyczyną „burzy hormonów” i powoduje nagłą zmianę nastroju, płaczliwość, uczucie zmęczenia, drażliwość, nerwowość, smutek. Kobiety w tym czasie mogą być bardzo wrażliwe na uwagi i łatwo sprawić im przykrość. Mimo tego stanu nie tracą kontaktu z dzieckiem i są wobec niego opiekuńcze. Mówiąc o „baby blues”, warto podkreślić, że obniżony nastrój, stan obojętności i braku zainteresowania codziennymi aktywnościami jest czymś zupełnie normalnym tuż po porodzie i występuje najczęściej przez kilka pierwszych dni. Objawy zazwyczaj ustępują samoistnie, jednak u niektórych kobiet mogą się przekształcić w depresję poporodową.

 

Psychoza poporodowa

Psychoza poporodowa (psychoza połogowa) jest nagłym stanem związanym z pojawieniem się objawów zaburzenia psychicznego, zazwyczaj w okresie pierwszych dwóch tygodni po porodzie. Występuje u 1-2 kobiet na 1000 rodzących. W dużej mierze dotyczy kobiet, które po raz pierwszy zostają matkami. Do objawów zalicza się zmiany w zakresie nastroju, może pojawić się płacz lub śmiech nieadekwatny do sytuacji, zaburzenia snu oraz łaknienia, pobudzenie i niezrozumiałe dla otoczenia zachowania, takie jak np. nagły krzyk, problemy z rozpoznawaniem osób bliskich, silny lęk i niepokój, izolacja od innych osób, wypowiadanie urojeniowych treści dotyczących np. przekonania, że to nie jej dziecko. Kobiecie może się wydawać, że nadal jest w ciąży, że jeszcze nie urodziła lub może mieć przekonanie, że dziecku coś zagraża ze strony innych. Mogą pojawić się też halucynacje słuchowe i myśli samobójcze. Taki stan wymaga specjalistycznego leczenia z uwagi na zagrożenie dla zdrowia i życia matki oraz jej dziecka, a także rodziny (Gałecki, Szulc, 2020).

 

Przyczyny depresji poporodowej

Czynniki warunkujące powstawanie depresji poporodowej są wspólne dla wszystkich kobiet
i nie ma tutaj znaczenia narodowość czy różnice wynikające z odmienności kulturowej.

Jedną z ważnych przyczyn jest wpływ zmieniającego się stężenia hormonów na samopoczucie kobiety zarówno w trakcie ciąży jak i po jej zakończeniu. Wraz ze zmianami hormonalnymi mogą pojawić się także różne niedobory w organizmie, np. witamin, żelaza czy zaburzenia w pracy tarczycy oraz niedobory związane z neuroprzekaźnikami, takimi jak serotonina, dopamina czy noradrenalina, które odpowiadają za regulację nastroju i energię do działania. Chroniczne zmęczenie, brak wystarczającej ilości snu mogą znacznie wpływać na samopoczucie i nasilać objawy depresji.

Dużą rolę odgrywa także sytuacja rodzinna kobiety, w tym dostępność wsparcia ze strony bliskich oraz partnera. Kluczowe znaczenie ma jego podejście do partnerki i oczekiwanego dziecka, a także jakość relacji między przyszłymi rodzicami. Bardzo często niedostateczne wsparcie ze strony rodziny, trudna sytuacja materialna, negatywne doświadczenia również te związane z ciążą (niechciana ciąża, poronienia, kolejny poród, trudne przeżycia związane z porodem, choroba dziecka) czy samotne macierzyństwo lub posiadanie kilkoro dzieci może sprawiać, że kobieta zaczyna czuć, że nie poradzi sobie w roli matki i coraz bardziej popada w przygnębienie i pesymistyczne myślenie.

W przypadku kobiet, które mają już za sobą doświadczenie porodu, istotne jest, jak czuły się w trakcie i po nim oraz czy zmagały się wcześniej z depresją poporodową. Warto obserwować swoje samopoczucie, aby w porę zareagować, jeśli pojawią się pierwsze objawy świadczące o rozwijającym się epizodzie depresji.

Ponadto czynnikiem ryzyka dla wystąpienia depresji poporodowej są choroby czy zaburzenia psychiczne w rodzinie kobiety. Są to: choroba afektywna dwubiegunowa (CHAD), nawracające zaburzenia depresyjne czy lękowe.

 

 

Wpływ depresji poporodowej na rozwój dziecka

Matka, która zmaga się z depresją, może mieć trudności w nawiązaniu bliskiej relacji
z dzieckiem, co wpływa na jego poczucie bezpieczeństwa, rozwój emocjonalny i społeczny. Może także wystąpić u niego większa podatność na odczuwanie lęku, problemy emocjonalne czy ryzyko depresji. Mogą pojawić się problemy ze snem, nadmierna płaczliwość oraz trudności w przyjmowaniu pokarmu. W przyszłości może mieć ono kłopot z nawiązywaniem relacji z innymi, wykazywać większą nieśmiałość lub nadmierną zależność od opiekunów.

Dostępne badania wskazują także na spowolniony rozwój mowy oraz niższe zdolności poznawcze u dzieci w porównaniu z rówieśnikami, których matki nie zmagały się z objawami depresji.

 

Depresja a funkcjonowanie rodziny

Depresja poporodowa wpływa także na relacje partnerów, które stają się bardziej napięte. Przeciążenie dodatkowymi obowiązkami może prowadzić do konfliktów, a brak komunikacji, mówienia o swoich potrzebach i wzajemnego wsparcia może pogłębiać kryzys w związku. Depresja wpływa negatywnie na atmosferę panującą w rodzinie oraz na zdolność obojga rodziców do odpowiedniego zajmowania się dzieckiem. Brak energii i motywacji towarzyszący depresji utrudnia wykonywanie codziennych obowiązków. Odczuwane problemy z organizacją życia rodzinnego mogą przyczyniać się do narastania stresu i chaosu. Kobieta zmagająca się z depresją poporodową często unika kontaktów z rodziną i przyjaciółmi, co może prowadzić do poczucia osamotnienia i stopniowego wycofywania się całej rodziny z życia społecznego. W skrajnych przypadkach, bez odpowiedniej pomocy, depresja może prowadzić do zaniedbywania potrzeb dziecka, a także impulsywnych zachowań wynikających z frustracji i poczucia bezsilności.

 

Jak sobie pomóc?

• Jeśli doświadczasz depresji poporodowej, ważne jest, abyś nie ignorowała swoich objawów. To nie jest oznaka słabości ani coś, co „samo minie”. Istnieje wiele sposobów, które mogą pomóc w poprawie samopoczucia i powrocie do równowagi.
• Możesz zacząć od rozmowy z partnerem, mamą, przyjaciółką i opowiedzenia o tym, jak się czujesz. Dobrym momentem na taką rozmowę może być też np. wizyta położnej czy kontrola u lekarza ginekologa.
• Nie obwiniaj się za to, jak się czujesz. Depresja poporodowa to stan medyczny, a nie wynik twojej słabości czy braku umiejętności. Pozwól sobie na chwile słabości i pamiętaj, że masz prawo prosić o pomoc. Nie izoluj się, nawet jeśli masz wrażenie, że nikt cię nie rozumie.
• Jeśli potrzebujesz, poproś bliskich o pomoc w opiece nad dzieckiem lub obowiązkach domowych. Nie bój się tego zrobić!
• Kontakt z innymi mamami, które mają podobne doświadczenia, może być bardzo pomocny. Warto poszukać grup wsparcia czy miejsc, gdzie spotykają się kobiety będące w podobnej sytuacji.
• Zadbaj o odpowiedni sen, dietę, aktywność fizyczną (spacery), które mogą mieć wpływ na twoje samopoczucie i poprawić nastrój. Staraj się znaleźć czas dla siebie, aby złapać oddech i zregenerować siły.
• Nie nakładaj na siebie presji związanej z byciem „idealną” mamą i spełnianiem oczekiwań innych.
• Jeśli czujesz, że sytuacja staje się dla ciebie trudna i zaczyna cię przerastać,
  a przytoczone pomysły nie pomagają, to nie wahaj się i zgłoś się do specjalisty – psychologa, psychoterapeuty czy lekarza psychiatry. Depresja poporodowa jest uleczalna, ale wymaga odpowiedniego wsparcia. Pamiętaj, że twoje zdrowie psychiczne jest tak samo ważne, jak zdrowie dziecka.

 

Jak partner może wspierać kobietę w depresji poporodowej?

Jako partner możesz odegrać kluczową rolę w procesie powrotu do zdrowia swojej parterki, zapewniając wsparcie emocjonalne i praktyczną pomoc.

• Na początek dowiedz się więcej o depresji poporodowej, jej objawach i przyczynach. To nie jest „zły nastrój”, lecz realne zaburzenie wymagające troski i zrozumienia.
• Nie bagatelizuj uczuć swojej partnerki i nie mów „weź się w garść” czy „inne mamy też sobie radzą”. Zamiast tego, okaż empatię i wsparcie.
• Nie oczekuj natychmiastowej poprawy! Proces zdrowienia trwa, a niektóre dni będą lepsze, inne gorsze.
• Pomóż w opiece nad dzieckiem i obowiązkach domowych, to odciąży partnerkę i pozwoli jej odpocząć.
• Zachęcaj partnerkę do dbania o siebie i znalezienia czasu na małe przyjemności.
• Jeśli widzisz, że kondycja psychiczna partnerki nie poprawia się, to zachęć ją do wizyty u specjalisty. Delikatnie porozmawiaj o możliwości wizyty u psychologa lub psychiatry. Towarzysz jej w tej drodze pomagając znaleźć specjalistę, umówić wizytę, a nawet towarzyszyć jej na konsultacji, jeśli tego potrzebuje.

Warto sobie uświadomić, że…

Depresja poporodowa nie ma jednej konkretnej przyczyny – zazwyczaj wynika z kombinacji czynników biologicznych, psychologicznych i społecznych. Wczesne rozpoznanie i wsparcie – zarówno psychologiczne, jak i medyczne – może znacznie pomóc w jej przezwyciężeniu.

 

 

Bibliografia:

Gałecki P., Szulc A. (2020). Psychiatria. Wrocław: Wydawnictwo Edra Urban &Partner, s. 315-324.

Koszewska I. (2020). O depresji w ciąży i po porodzie. Warszawa: Wydawnictwo Lekarskie PZWL.

Morawska A. (2016). Depresja poporodowa. Warszawa: Wydawnictwo Świat Książki.