Jak spędzić lato z chorym na Alzheimera?

Opieka nad bliskim z chorobą Alzheimera, wymaga cierpliwości, zrozumienia i zaangażowania, co jest dużym wyzwaniem dla rodziny. Jak z korzyścią dla chorego i opiekuna spędzić lato? 

 

 

Czym jest choroba Alzheimera? 

Schorzenie Alzheimera to przewlekła, postępująca otępienna choroba mózgu, która powoduje zanik komórek nerwowych. Występuje zwykle po 65. roku życia, ale może pojawić się wcześniej. Przyczyny choroby nie są do końca ustalone, tylko w 15 proc. przypadków wynika ona z dziedziczenia po rodzicach czy dziadkach. Schorzenie prowadzi do poważnych problemów z pamięcią, dezorientacji, utraty zdolności myślenia, uczenia się, a także mowy. Z czasem pojawiają się trudności z połykaniem, kontrolą jelit i pęcherza, utrzymaniem równowagi(1). 

Chory na początku zapomina o niedawnych rozmowach czy wydarzeniach, nie wie, gdzie położył dany przedmiot. Z czasem może nie pamiętać imion bliskich ani ich nie rozpoznawać. Później pojawiają się problemy z myśleniem, rozumieniem, liczeniem. Osobie dotkniętej tą chorobą trudno wyrażać opinie, podejmować decyzje. Ma problemy z codziennymi czynnościami, jak jedzenie czy kąpanie. Może cierpieć na zaburzenia snu i tzw. wędrowanie nocą i w dzień. Wycofuje się z kontaktów, ma wahania nastroju, często depresję. Ponadto taka osoba staje się drażliwa, agresywna i nieufna. Mogą pojawiać się także urojenia, omamy. Chory łamie normy społeczne np. ze złości pluje na innych. Czasem jednak nadal wspomina przeszłość, czyta książki, rysuje, śpiewa itp., ponieważ za te czynności odpowiadają części mózgu, które choroba atakuje w późniejszym okresie(2). 

 

Jak pomóc?

Objawy choroby Alzheimera to nie są zwykłe oznaki starzenia, w tym przypadku niezbędna jest opieka specjalisty. Leki mogą spowolnić postęp choroby i pomóc w radzeniu sobie z objawami (np. pobudzeniem, dezorientacją itd.). Trzeba przestrzegać zaleceń i wskazówek opieki nad chorym, dotkniętym schorzeniem Alzheimera. Wiedza o chorobie ciągle się rozwija, istnieją możliwości wczesnego wykrywania i dzięki temu skuteczniejszego oddziaływania metodami, które spowalniają rozwój choroby. Odpowiednie ćwiczenia intelektualne, ruchowe, właściwa dieta, dbanie o kontakty społeczne chorego, relaks, sen mogą przynieść choremu wiele korzyści(3). Najwięcej trudności przynosi opieka nad chorym w późniejszych etapach rozwoju choroby. 

 

Zasady opieki

1.Zapewnienie bezpieczeństwa:

• Schowaj wszystkie niebezpieczne przedmioty (noże, zapalniczki, środki chemiczne). 
• Zabezpiecz gniazdka elektryczne i kable. 
• Odcinaj dopływ gazu do kuchenki, gdy nie jest używana.  
• Zabezpiecz schody, by zapobiec upadkom oraz drzwi, by bliski sam nie wyszedł z domu. 
• Usuń drobne przedmioty z podłogi, kable, które mogą być problemem. 

2. Dostosowanie otoczenia: 

• Usuń zbędne przedmioty z mieszkania, ale unikaj częstych zmian w domu.  
• Powiadom chorego o każdej zmianie, jeśli to możliwe.  
• Poprzyczepiaj podpisy pomieszczeń i przedmiotów i imiona osób na zdjęciach.  
• Umieść w widocznym miejscu kalendarz na zapiski i zegar z dużymi cyframi.  

3. Zapewnienie higieny i troski o zdrowie: 

• Umyj chorego, pomóż mu w ubraniu się, jeśli jest taka konieczność. 
• Śledź jego stan zdrowia, zauważaj zmiany i konsultuj je z lekarzem.  
• Zapewnij aktywność fizyczną, dopasowaną do możliwości bliskiego, np. spacery.  

4. Komunikacja: 

• Mów spokojnie, krótkimi zdaniami. Dbaj o prosty przekaz. 
• Przypominaj choremu swoje i jego imię.  
• Unikaj w stosunku do bliskiego krytyki i negatywnych reakcji na zachowania.  
• Nie zaprzeczaj temu, co mówi, nawet jeśli wydaje się to błędne.  

5. Rutyna: 

• Ustal godziny posiłków i snu.  
• Zaplanuj codzienne, powtarzalne czynności. 
• Zachęcaj do udziału w prostych czynnościach i zadaniach, np. nakrywaniu stołu.  

Pamiętaj!

Warto korzystać z poradników dla opiekunów osób z chorobą Alzheimera, gdzie można znaleźć rozwiązania wielu trudnych sytuacji(4). Im jesteś bardziej cierpliwy, łagodniejszy, tym chory jest spokojniejszy. Od problemów odwracaj uwagę, ignoruj je, nie tłumacz. Nie pomagaj „na siłę”, z niektórymi rzeczami chory może sobie sam poradzić. Zajęcia w ciągu dnia i brak drzemek zapewnią mu lepszy sen, zmniejszą wstawanie w nocy. Pobudzenie, agresja chorego może mieć łatwe do odkrycia i zmiany przyczyny, np. za ciepła woda w kąpieli, brak ulubionego dania. 

 

Lato z chorym na Alzheimera

Najważniejsze jest, by ocenić, jaki jest obecny stan zdrowia chorego i jak znosi on dłuższy pobyt poza domem. 

Wskazówki:  

• decyzję o wyjeździe trzeba omówić z lekarzem prowadzącym, zapytać o możliwość konsultacji telefonicznej w tym czasie,  
• każdy wyjazd, nawet jednodniowy trzeba dokładnie zaplanować,  
• dobrze jest wybierać miejsca w niezbyt dużej odległości od domu, z dostępem do opieki medycznej, apteki, 
• należy pamiętać o zabraniu ze sobą dokumentacji medycznej, leków, które przyjmuje pacjent (także przeciwbólowych, na problemy z trawieniem), środków pomocniczych np. pieluchomajtki, 
• trzeba zapewnić osobie chorej bezpieczeństwo, np. sprawdzić, czy miejsce docelowe jest przystosowane do potrzeb osób z trudnościami w poruszaniu się,  
• przy dłuższym wyjeździe, wybierajmy miejsca uzdrowiskowe, np. turnusy rehabilitacyjne przeznaczone dla chorych na Alzheimera. 

 

Dokąd wyjechać? 

Można zabrać bliskiego na wycieczkę, do rodziny lub zaplanować wyjazd do miejsca, które chory lubi i zna z przeszłości, np. na działkę czy do znanego mu sanatorium. Omijajmy zatłoczone kurorty wypoczynkowe, gdzie chory może czuć się niekomfortowo.  

Gdy bliski posiada tzw. grupę inwalidzką – można starać się o miejsce na turnusie z dofinansowaniem ze środków PFRON. Potrzebne jest skierowanie od lekarza prowadzącego oraz złożenie wniosku w powiatowym centrum pomocy rodzinie. Senior na turnus może pojechać z opiekunem, a gdy ma orzeczenie o umiarkowanym lub znacznym stopniu niepełnosprawności, dofinansowanie obejmuje także pobyt opiekuna. Jeśli wyjazd jest niemożliwy, można zorganizować piknik w ogrodzie czy wystawić fotel dla chorego na świeżym powietrzu, by słuchał z radia ulubionych audycji czy muzyki itp. 

 

Odpoczynek dla opiekuna

Opiekun osoby chorującej na Alzheimera ma bardzo obciążające zadanie, dlatego powinien postarać się znaleźć sposób, by odpocząć. Warto się zastanowić, czy poza głównym opiekunem są osoby, z którymi chory czuje się bezpiecznie. Może to być inny członek rodziny lub specjalny opiekun osoby z niepełnosprawnością, z którym chory nawiąże wcześniej dobry kontakt. Czasem wystarczą jedno lub dwa spotkania, by bliski wyraził zgodę na krótką rozłąkę ze swoim stałym opiekunem. Wtedy opiekun ma szansę oderwać się od codziennych obowiązków, odpocząć, zregenerować siły i nabrać dystansu. Także w czasie wspólnego wyjazdu z chorym, opiekun powinien szukać okazji do własnego odpoczynku. Gdy przebywa z podopiecznym na turnusie rehabilitacyjnym czy u rodziny, może „wykorzystać” dla siebie chwile, gdy chory jest z innymi osobami czy przebywa na zabiegach itp. Każdy opiekun osoby z chorobą Alzheimera przynajmniej raz w roku powinien jakiś czas spędzić bez swojego podopiecznego.  

Jeśli jesteś osobą opiekującą się bliskim z chorobą Alzheimera, to wiesz, że porozumiewanie się z chorym i zrozumienie go nie jest łatwe. Warto korzystać nie tylko ze wskazówek zawartych w poradnikach dla opiekunów, ale czytać także aktualną literaturę, pozwalającą m.in. spojrzeć na świat „oczami” bliskiej chorej osoby, co może ułatwić z nią kontakt(5).  

Gdy masz trudności z opieką nad bliskim z chorobą Alzheimera, skorzystaj z pomocy: https://116sos.pl/otrzymaj-pomoc  

 

Przypisy:

1. M. Barcikowska, T. Parnowski (2021). Choroba Alzheimera 1906-2021. PZWL, Warszawa.
2. https://damy-rade.info/media/pdf/Co_warto_wiedzie_o_chorobie_Al.pdf
3. M. Warda (red.) ( 2021). Alzheimer – nigdy więcej. Vital, Warszawa.
4. M. Moller (2021). Choroba Alzheimera. Kompletny przewodnik dla rodzin i opiekunów. Vital, Warszawa.
5. S.R. Sabat (2025). Choroba Alzheimera i demencja. Wszystko, co warto wiedzieć. PWN, Warszawa.