Jak pomóc bliskiej osobie z problemem alkoholowym 

Zastanawiasz się, jak pomóc partnerowi, siostrze czy dorosłemu dziecku, którzy zmagają się z uzależnieniem od alkoholu? Podpowiedzi i skuteczne strategie znajdziesz w artykule. 

 

 

Gdy patrzysz na problem uzależnienia z dystansem, dostrzegasz, że używanie przez bliską ci osobę alkoholu zmierza w stronę autodestrukcji. Masz już wiedzę, na czym polega problem alkoholowy, jakie psychologiczne mechanizmy obronne stosuje bliska osoba. Widzisz też, że nadużywanie alkoholu przerodziło się w poważną chorobę. Problem polega na tym, że dla osoby z uzależnieniem alkohol staje się dobrym antidotum na wszystkie zmartwienia i problemy. Im głębsze jest uzależnienie, tym bardziej osoba nie może dostrzec negatywnych konsekwencji picia i realnie ocenić swojej sytuacji. Coraz częściej zaprzecza czy minimalizuje swój problem. Nie jest też w stanie sama sięgnąć po pomoc. Natomiast do perfekcji opanowała repertuar stałych „pijanych” tekstów skierowanych do bliskich, który opiera się na przeprosinach, obietnicach poprawy albo obwinianiu innych, zmienianiu tematu, racjonalizacjach czy intelektualizowaniu. Bardzo trudno przebić się komukolwiek przez ten silny psychologiczny mechanizm uzależnienia. 

Warto sobie uświadomić, że ty nie wytrzeźwiejesz za bliską osobę, nie zmienisz jej. Proponuję jednak przyjrzeć się temu, co możesz zrobić, zauważyć, na co masz wpływ.  

 

Co możesz zrobić?

Na pewno warto wycofać się z postaw nieprzystosowawczych typu nadkontrola czy nadopiekuńczość. Postawy te tylko wzmacniają mechanizmy uzależnienia. Chowanie czy wylewanie alkoholu albo pomiar alkomatem, wyszukiwanie i opróżnianie skrytek z alkoholem, sprawdzanie kieszeni i telefonu uzależnionego, zabieranie pieniędzy. Te metody nie działają.  

Czasem osoba bliska osobie z uzależnieniem proponuje wspólne picie, z nadzieją, że w ten sposób zatrzyma osobę z uzależnieniem w domu. Przyświeca jej myśl, która wynika z nadkontroli tzw. współuzależnienia, że może wtedy osoba bliska mniej tego alkoholu wypije albo nie przydarzy jej się nic złego. To także strategia, która nie tylko nie przynosi zamierzonych efektów, ale może doprowadzić do własnego uzależnienia.  

Warto także nauczyć się stawiać granice, czyli nie pozwalać się wykorzystywać osobie z uzależnieniem oraz nauczyć się lepiej radzić sobie z własnymi emocjami. W tym może  pomóc indywidualna lub grupowa terapia psychologiczna dla bliskich osób z uzależnieniem. W kryzysie potrzebujemy innych ludzi, którzy nas rozumieją. Razem możemy łatwiej pokonać problemy i wyjść na prostą. 

 

Co jeszcze możesz zrobić?

Twoja pomoc może się ograniczyć do: 

1. Zdobycia wiedzy o uzależnieniu i przekazania tych informacji osobie z uzależnieniem, gdy jest ona trzeźwa. 
2. Pozwolenia, aby osoba z uzależnieniem ponosiła skutki destrukcyjnych zachowań. 
3. Przygotowania spotkania motywującego do odbycia terapii, czyli zrobienia tzw. interwencji.

 

Co to jest interwencja wobec osoby z uzależnieniem?

W tej metodzie (bardzo popularnej w Stanach Zjednoczonych) dużą rolę odgrywa przygotowanie rodziny osoby z uzależnieniem czy innych znaczących dla niej osób do przeprowadzenia interwencji. Jestem wielką zwolenniczką i propagatorką tej metody, bo widzę, ile dobrego ona przynosi, nie tylko osobie z uzależnieniem od alkoholu, ale także całej rodzinie. Warto się do niej dobrze przygotować. 

Interwencja to spotkanie zorganizowane przez bliskich osoby z uzależnieniem od alkoholu i przeprowadzenie wspólnej sesji z tą osobą. Podczas spotkania zostaną przedstawione fakty przemawiające za koniecznością podjęcia leczenia. Oprócz faktów związanych z nadużywaniem alkoholu, każda ze zgromadzonych osób mówi o uczuciach, które w niej wywołują trudne sytuacje i zdarzenia z udziałem osoby pod wpływem substancji psychoaktywnej. Ważne jest, by każda z osób powiedziała, że oczekuje podjęcia leczenia przez osobę, która ewidentnie nie radzi sobie z problemem.  

Sesja interwencyjna jest konfrontacją, ale nie atakiem wobec osoby z uzależnieniem od alkoholu. Spotkanie ma charakter rzeczowy i życzliwy. Jej główne zadanie to zmotywować osobę z uzależnieniem do podjęcia decyzji o leczeniu i skłonić ją, by jak najszybciej zaczęła terapię.  

Proponowana interwencja kryzysowa może być także podejmowana wobec osób uzależnionych od różnych substancji psychoaktywnych (alkohol, narkotyki, leki) oraz podejmujących inne zachowania kompulsywne czy osób z uzależnieniami behawioralnymi (hazard, uzależnienie od internetu i gier, kompulsywne zakupy, uzależnienie od seksu). Osoba, wobec której ma być podjęta interwencja, nie musi mieć oczywiście wcześniej postawionej diagnozy uzależnienia. Zrobi to później specjalista i zaproponuje odpowiednio dobrane leczenie w poradni leczenia uzależnień albo na oddziale dziennym lub całodobowym w ośrodku uzależnień.  

W interwencji biorą udział osoby ważne i znaczące dla osoby z problemem nałogu. Z pomocą w przygotowaniu takiego spotkania może pomóc psycholog – specjalista psychoterapii uzależnień. Warto skorzystać z profesjonalnego wsparcia. Moje ponad 20-letnie doświadczenie zawodowe w pracy z osobami z uzależnieniem i ich rodzinami stanowczo pokazuje, że jest to najlepsza forma motywująca do odbycia terapii przez osobę borykającą się z problemem uzależnienia.  

 

O co toczy się walka?

Na pewno podejmowałeś/-aś różne sposoby dotarcia do bliskiej osoby z problemem uzależnienia – podejmowane rozmowy i przekonywanie do zmiany. Niestety nie były one skuteczne. Często pojawiają się też groźby i szantaże emocjonalne. Awantury, kłótnie, wyzwiska to częste sytuacje w domach, gdzie często pojawia się alkohol. Szarpanina emocjonalna dotyczy obydwu stron. U osób bliskich osobie z uzależnieniem dominuje bezsilność, a u osoby z problemem uzależnienia złość i zaprzeczanie problemom.  

Walka pomiędzy stronami wyczerpuje emocjonalnie i powoduje, że wszystkie inne sprawy schodzą na plan dalszy. Osoba z uzależnieniem chce za wszelką cenę utrzymać status quo. Chodzi jej o to, by mogła nadal spożywać alkohol. Natomiast bliscy tej osoby mają inny cel -starają się uratować osobę z uzależnieniem oraz rodzinę. 

I tu właśnie z pomocą przychodzi zbiorowa interwencja z postawieniem ultimatum osobie nadużywającej alkoholu. Bowiem siłą interwencji jest atmosfera troski i życzliwości wobec osoby z problemem uzależnienia. Nie bez znaczenia jest fakt, że nie jest to spontaniczne spotkanie odbywające się pod wpływem emocji, ale rzeczowe przygotowanie się do trudnej i ważnej rozmowy według opracowanej procedury. 

 

Jak przeprowadzić interwencję?

Najlepiej przeprowadzić interwencję w czasie, gdy osoba z uzależnieniem od alkoholu odczuwa nawet minimalne poczucie winy czy skruchę. Dzieje się tak najczęściej po przerwaniu ciągu, gdy zmaga się z kacem moralnym. Podczas spotkania nie oceniamy, nie wyśmiewamy, nie krzyczymy. Mówimy spokojnie o faktach, które wcześniej omawiamy z psychologiem. 

Metoda interwencji w sytuacji uzależnienia od alkoholu zakłada pełne konfrontowanie osoby z problemem nadmiernego picia z konsekwencjami, jakie niosą destrukcyjne zachowania we wszystkich obszarach i aspektach jej życia. Gdy rozpoczynamy taką rozmowę, warto podkreślić, jak ważna jest dla nas osoba, z powodu której została zorganizowana interwencja. Mówimy o konkretnych sytuacjach oraz towarzyszących im uczuciach.  

Na koniec sesji interwencyjnej przedstawiamy osobie z uzależnieniem propozycję leczenia w konkretnym ośrodku czy poradni leczenia uzależnień. Tu nieoceniona jest pomoc terapeuty uzależnień w doborze odpowiedniej placówki. Ważne, aby na koniec rozmowy podać ultimatum, czyli co zrobimy, co się wydarzy, gdy  osoba z problemem uzależnienia nie odbędzie leczenia. Na przykład może to być z naszej strony wniosek do gminnej komisji rozwiązywania problemów alkoholowych o zobowiązanie osoby z uzależnieniem do leczenia. Warto pamiętać o byciu konsekwentnym i wybraniu konkretnego warunku (ultimatum). 

 

Ważne przed interwencją

Zanim podejmiesz rodzinną interwencję kryzysową wobec osoby z uzależnieniem, udaj się po profesjonalne przygotowanie do doświadczonego psychologa – psychoterapeuty uzależnień. Odbycie takiej rozmowy nie jest łatwym zadaniem, o czym zapewne wiesz, bo masz za sobą setki podobnych rozmów z bliską ci osobą z uzależnieniem. Warto się do takiej rozmowy interwencyjnej dobrze przygotować, ponieważ jej wynik może być kluczowy dla twojej rodziny i wspólnej przyszłości. 

Zdobądź podczas spotkania z psychologiem rzetelną wiedzę na temat mechanizmów i faz  uzależnienia od alkoholu czy innego uzależnienia bliskiej osoby oraz wiedzę na temat mechanizmów, które powodują tzw. współuzależnienie. Dowiedz się więcej o postawach, z których warto się wycofać, bo wzmacniają nałogowe myślenie i zachowania, a ciebie wyczerpują emocjonalnie. Dowiedz się więcej o interwencji i odważ się ją przeprowadzić. Powodzenia! 

 

 

Bibliografia:

Czaja-Michaud A. (2024). Mówię STOP Twojemu uzależnieniu. Warszawa. 

Czaja-Michaud A. (2024). Jak skutecznie rozmawiać z osobą uzależnioną. Warszawa.